Commotie Rond Stevia!!!

Het is natuurlijk, heeft geen negatieve bijwerkingen, bevat tal van gezond-heidsbevorderende eigenschappen en toch was het verboden... Stevia, een kruidachtig plantje dat al eeuwen door de Guarani-indianen wordt gebruikt. Hoe is het mogelijk dat dit bijzondere plantje nog steeds niet in Nederland mag worden verkocht?

Stevia Rebaudiana Bertoni, zoals de kruidachtige plant voluit heet, komt oorspronkelijk uit Paraguay. De Guarani-indianen gebruiken stevia al 1500 jaar om hun kruidenthee en voedsel te zoeten. In de zestiende eeuw maakten de Spaanse veroveraars als eerste Europeanen kennis met het zoete kruid. Pas aan het eind van de negentiende eeuw raakte de westerse wereld serieus geïnteresseerd en begon de wereldwijde opmars van stevia. De zoete smaak zit in de bladeren van de plant. Een blad van goede kwaliteit is naar schatting 30 tot 45 maal zoeter dan suiker of sacharose. Het steviablad dankt haar zoete smaak aan de glycosiden. Dit zijn plantaardige stoffen met een suikerachtige com-ponent. Naast verse steviabladeren zijn gedroogde bladeren en ruw stevia-extract te gebruiken als zoetstof. Ook bestaat er geraf-fineerd stevia-extract maar dan is het niet natuurlijk meer. Wilde stevia is nog steeds te vinden in het grensgebied tussen Brazilië en Paraguay. Daar wordt de plant tot zestig centimeter hoog. Op de stevia-plantages in delen van Brazilië, Paraguay, Uruguay, Centraal Amerika, Israël, Thailand en China komen de planten tot maximaal negentig centimeter. Steviaplantjes zijn te kweken op vrij arme bodem en zijn vijf jaar of langer geschikt voor economische productie. Het bovengrondse deel wordt twee-maal per jaar geoogst. De wortels blijven zitten en geven weer nieuwe scheuten.

Op 22 februari 2000 weigerde de Europese Commissie een ver-gunning af te geven voor het in de handel brengen van stevia als nieuw voedingsmiddel of nieuw voedselingrediënt. Indirect is het verbod te wijten aan de aanvrager van deze vergunning: de Belgische prof. J. Geuns van het Laboratorium voor Plantenfysiologie van de Katholieke Universiteit Leuven. Zonder deze aanvraag was stevia waarschijnlijk gewoon verkrijgbaar gebleven. Dick van der Snoek uit Wommels die met zijn bedrijf 'Vita-reform Van der Snoek' al enkele jaren een ruw stevia-extract op de markt brengt: "Het was dom van Geuns om te doen alsof stevia een nieuw product is. Want dit houdt in, dat er Europees onderzoek moet bestaan dat de veiligheid van het product garandeert. Anders krijg je geen vergunning. En dat onderzoek was niet voorhanden. Dus ging het mis." Vreemd genoeg medefinanciert de Europese Gemeenschap sinds 1998 wél een project waarin onderzoek wordt gedaan naar de mogelijkheden voor het verbouwen van stevia in Zuid-Europa. De achterliggende gedachte is, dat het verbouwen van stevia het inkomen van de plaatselijke boeren zal opkrikken.

Het Europese handelsverbod suggereert dat stevia een gevaar vormt voor de volksgezondheid. Deze suggestie lijkt onterecht. Diëtist Janet de Jong uit Joure deed in 2000 literatuuronderzoek naar stevia. Zij stelt vast dat stevia in Japan uitgebreid is getest voordat het daar werd goedgekeurd als zoetstof. "De Japanners vonden geen abnormaliteiten bij proefdieren na behandeling met stevia of stevioside. Japan is de grootste gebruiker van steviabladeren en -extracten ter wereld. En dat al meer dan twintig jaar. Miljoenen Japanse én Braziliaanse consumenten gebruiken stevia als een natuurlijke zoetstof. Zelfs een multinational als Coca-Cola past in deze landen stevia-extract toe als zoetstof in haar producten. Er zijn geen bijwerkingen bekend van stevia. Ook niet via de Guarani-indianen, die het al vele eeuwen toepassen." Sterker nog: er bestaan tal van onderzoeken die juist de gezondheidsbevorderende eigenschappen van stevia benadrukken. Dit leverde stevia al de status op van 'voedingsmedicijn van de toekomst'. Stevia lijkt onder meer te helpen bij diabetes en hypoglykemie. De Jong: "Stevia stimuleert de alvleesklier tot productie van insuline en verlaagt de bloedsuikerspiegel naar normale waarden." De Brazilianen gebruiken stevia zelfs officieel bij de behandeling van diabetes. "Ook schijnt stevia de bloeddruk te verlagen en de uitscheiding van urine en natrium te verhogen", gaat De Jong verder. "Omdat het caloriearm is, lijkt het geschikt voor mensen met overgewicht. En het kan een rol spelen bij de preventie van tandbederf, zo leert onderzoek in Hirosjima. Stevia blijkt namelijk, in tegenstelling tot suiker, geen voedingsbodem te zijn voor mondbacteriën die tandplaque veroorzaken." Toch is een relativering op zijn plaats, vindt De Jong. "De onderzoeken naar deze effecten zijn overwegend op dieren uitgevoerd. Studies met menselijke vrijwilligers zijn schaars. Er zou grootschalig onderzoek bij mensen moeten komen om te zien of de positieve effecten ook voor hen gelden. Stevia is nog vrij onbekend onder diëtisten. Maar het lijkt een voedingsmiddel met veelbelovende therapeutische mogelijkheden."

Stevia mag niet als zoetstof of voedingssupplement verkocht worden. U mag wel steviaproducten kopen die voor uitwendig gebruik bedoeld zijn. Stevia heeft namelijk ook een huidverzorgend effect. Uitwendig gebruik heeft een positieve invloed bij acne, eczeem en dermatitis. Stevia extract maakt de huid zacht en vermindert de pijn en irritatie bij huidaandoeningen. De Guarani indianen wisten dit al. De medewerkers van de Keuringsdienst van Waren ontdekten het vorig voorjaar toen zij uitrukten om bij Vita-reform Van der Snoek de voorraad ruw stevia extract in beslag te nemen Bij aankomst in het Friese Wommels bleken de nieuwe etiketten van de flesjes voorzien van drie nieuwe woorden: Voor uitwendig gebruik.

Van der Snoek: "Daardoor konden ze de spullen niet meenemen. De Europese beschikking verbiedt namelijk alleen de verkoop als voedingsmiddel of voedselingrediënt. "

De Belgische professor Geuns spant zich nog altijd in om de Europese vergunning rond te krijgen. Hij is er inmiddels van overtuigd dat hij wordt tegengewerkt. Hij heeft al talloze malen stevia dossiers gestuurd naar de Europese instanties en telkens een nieuwe wedervraag als antwoord ontvangen. Mensen in zijn omgeving vinden het bewonderenswaardig dat hij volhoudt en de strijd nog niet heeft opgegeven.

Volgens Janet de Jong wordt nog steeds druk uitgeoefend door de zoetstoffenindustrie. "Stevia vormt voor deze sector een wezenlijke bedreiging: stevia is natuurlijk, goedkoop en er kan geen patent op worden aangevraagd. Mogelijk dat er iets verandert na 2005, wanneer de patenten van vele zoetstoffen aflopen. Ik denk dat de zoetstoffenindustrie dan stevioside op de markt zal brengen. Dit is te extraheren uit stevia en hierop kunnen ze weer een patent aanvragen. Tot die tijd zal de sector alles in het werk stellen om te voorkomen dat stevia wordt goedgekeurd als zoetstof."